คำตอบสั้น ๆ: งานรวบรวมผลวัดจริงกว่า 2,000 ค่าที่ห้องปฏิบัติการพลังงานหมุนเวียนแห่งชาติของสหรัฐฯ (NREL) อ้างถึง พบว่าแผงโซล่าเซลล์ส่วนใหญ่ผลิตไฟลดลงราว 0.5% ต่อปี (ค่ามัธยฐาน) แปลว่าผ่านไป 25 ปี แผงยังผลิตไฟได้ราว 88% ของตอนใหม่ ไม่ได้ “พัง” หรือหยุดทำงาน แต่บ้านในเขตร้อนชื้นอย่างไทยควรเผื่อไว้มากกว่านี้เล็กน้อย และควรอ่านเอกสารรับประกันให้เข้าใจก่อนเซ็นสัญญา
ช่วงนี้หลายบ้านกำลังตัดสินใจติดโซล่าเซลล์ตามโครงการโซลาร์ภาคประชาชน คำถามที่ควรถามก่อนจ่ายเงินคือ “อีก 10–20 ปี แผงจะยังผลิตไฟได้เท่าไร” บทความนี้สรุปตัวเลขจากงานวิจัย วิธีคิดผลผลิตในอนาคต และวิธีอ่านใบรับประกันแผง
“แผงเสื่อม” หมายถึงอะไร
แผงโซล่าเซลล์ไม่มีชิ้นส่วนเคลื่อนไหว แต่เมื่อตากแดด ความร้อน และความชื้นเป็นเวลาหลายปี วัสดุในแผงจะค่อย ๆ เปลี่ยนสภาพ ทำให้กำลังไฟสูงสุดที่ผลิตได้ลดลงทีละน้อยทุกปี เรียกว่า อัตราการเสื่อม (degradation rate) มักบอกเป็นเปอร์เซ็นต์ต่อปี
อาการที่มองเห็นได้ เช่น แผ่นห่อหุ้มเซลล์เปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือน้ำตาล รอยร้าวเล็ก ๆ ในเซลล์ หรือความชื้นซึมเข้าขอบแผง แต่การเสื่อมส่วนใหญ่มองด้วยตาไม่เห็น ต้องดูจากหน่วยไฟที่ผลิตได้
ตัวเลขจากงานวิจัย
- ค่ากลาง 0.5% ต่อปี: นักวิจัย NREL รวบรวมอัตราการเสื่อมที่วัดจริง 2,128 ค่า จากกว่า 100 งานตีพิมพ์ใน 32 ประเทศ พบค่ามัธยฐาน 0.5% ต่อปี ค่าเฉลี่ย 0.8% ต่อปี และราว 80% ของค่าที่วัดได้ต่ำกว่า 1% ต่อปี
- ปีแรกเสื่อมมากกว่าปีอื่น: รายงาน PV Lifetime ของ NREL ปี 2022 ทดสอบแผงหลายยี่ห้อในสนามจริง พบว่าแผงสูญเสียกำลังทันทีหลังโดนแสงครั้งแรก 0.4–1.5% จากปรากฏการณ์ที่เรียกว่า LID (light-induced degradation) และการเสื่อมส่วนใหญ่เกิดในปีแรก
- แต่ละยี่ห้อต่างกันมาก: ในการทดสอบเดียวกัน บางรุ่นเสื่อมเพียง 0.1–0.2% ต่อปี ส่วนใหญ่อยู่ที่ 0.5–0.8% ต่อปี และมีรุ่นหนึ่งเสื่อม 1.1% ต่อปี
อากาศร้อนชื้นแบบไทยทำให้เสื่อมเร็วขึ้นไหม
มีแนวโน้มเช่นนั้น งานวิเคราะห์ของ NREL พบว่าแผงในภูมิอากาศร้อนชื้นมีรูปแบบการเสื่อมที่หลากหลายกว่าเขตอื่น และผู้ผลิตแผงรายหนึ่งที่งานวิจัยยกตัวอย่าง แนะนำให้คิดการเสื่อมระยะยาว 0.7% ต่อปีสำหรับเขตอากาศร้อน เทียบกับ 0.5% ต่อปีสำหรับเขตอื่น
ตัวเลขนี้ไม่ได้วัดในประเทศไทยโดยตรง แต่ถ้าจะคำนวณความคุ้มค่าระยะยาว การใช้ 0.7–0.8% ต่อปีจะปลอดภัยกว่าการใช้ 0.5% ต่อปี
คิดผลผลิตในอนาคตอย่างไร
ถ้าแผงเสื่อมปีละเท่า ๆ กัน กำลังผลิตที่เหลือคำนวณได้จาก (1 − อัตราการเสื่อม) ยกกำลังจำนวนปี ตารางนี้คือผลคำนวณที่อัตราต่าง ๆ
| อัตราการเสื่อมต่อปี | เหลือหลัง 10 ปี | เหลือหลัง 20 ปี | เหลือหลัง 25 ปี |
|---|---|---|---|
| 0.5% (ค่ามัธยฐานจากงานวิจัย) | 95.1% | 90.5% | 88.2% |
| 0.8% (ค่าเฉลี่ยจากงานวิจัย) | 92.3% | 85.2% | 81.8% |
| 1.0% | 90.4% | 81.8% | 77.8% |
ตัวอย่าง: ระบบ 5 กิโลวัตต์ที่เสื่อม 0.5% ต่อปี จะเหลือกำลังผลิตราว 4.4 กิโลวัตต์ในปีที่ 25 ถ้าเสื่อม 1.0% ต่อปี จะเหลือราว 3.9 กิโลวัตต์ ตารางนี้ยังไม่รวมการสูญเสียช่วงปีแรก ซึ่งอาจทำให้ตัวเลขจริงต่ำกว่านี้เล็กน้อย
อ่านใบรับประกันแผงอย่างไร
ผู้ผลิตแผงมักแยกการรับประกันเป็น 2 แบบ และระยะเวลาของสองแบบมักไม่เท่ากัน จึงต้องอ่านแยกกัน
- รับประกันตัวสินค้า (product warranty): ครอบคลุมความบกพร่องของตัวแผง
- รับประกันกำลังผลิต (performance warranty): รับรองว่าแผงจะยังผลิตไฟได้ไม่ต่ำกว่าเปอร์เซ็นต์ที่กำหนดเมื่อครบปีที่ระบุ ตัวอย่างข้อความที่พบได้ เช่น “รับประกันกำลังผลิต 25 ปี ไม่ต่ำกว่า 84% ของกำลังผลิตบนป้ายแผง”
คำถามที่ควรถามผู้ขายหรือดูในเอกสาร (datasheet) ของแผง
- รับประกันตัวสินค้ากี่ปี และรับประกันกำลังผลิตกี่ปี
- ปีแรกรับประกันกำลังผลิตกี่เปอร์เซ็นต์ และหลังจากนั้นลดลงปีละเท่าไร
- เมื่อครบปีสุดท้าย รับประกันว่าเหลือกี่เปอร์เซ็นต์
- ถ้าต้องเคลม ใครเป็นผู้รับเรื่อง ผู้ติดตั้งหรือตัวแทนผู้ผลิตในไทย และใครออกค่าขนส่งกับค่าแรงถอดติดตั้ง
- อินเวอร์เตอร์และงานติดตั้งรับประกันแยกต่างหากกี่ปี
ใบรับประกันกำลังผลิตจะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อพิสูจน์ได้ว่าแผงผลิตไฟต่ำกว่าที่รับประกัน จึงควรเก็บใบเสนอราคา ใบรับประกัน และรุ่นแผงไว้ให้ครบตั้งแต่วันติดตั้ง
ตรวจเองได้อย่างไรว่าแผงเสื่อมผิดปกติ
- จดหน่วยไฟที่ผลิตได้ทุกเดือน: อินเวอร์เตอร์ส่วนใหญ่มีแอปหรือหน้าจอแสดงหน่วยไฟสะสม ให้เทียบเดือนเดียวกันของแต่ละปี เพราะแดดแต่ละฤดูต่างกันมาก
- เผื่อผลจากสภาพอากาศ: ปีที่ฝนตกมากหรือมีหมอกควันนานผลิตไฟได้น้อยลงโดยที่แผงไม่ได้เสื่อม ควรดูแนวโน้มหลายปี ไม่ใช่ปีเดียว
- ตัดสาเหตุอื่นก่อน: ฝุ่นและคราบสกปรก (อ่านวิธีทำความสะอาดแผง) เงาจากต้นไม้ที่โตขึ้น และอินเวอร์เตอร์ที่แจ้งเตือนความผิดปกติ
- ถ้าผลผลิตลดลงเร็วกว่าตารางข้างบนมาก: ติดต่อผู้ติดตั้งให้วัดกำลังไฟของแผงทีละแผง แล้วเทียบกับเงื่อนไขรับประกัน
สรุป
แผงโซล่าเซลล์คุณภาพดีเสื่อมช้า ส่วนใหญ่ไม่เกิน 1% ต่อปี สิ่งที่สร้างความต่างจริงคือคุณภาพของรุ่นแผง การติดตั้งที่ดี และใบรับประกันที่เคลมได้จริง ก่อนติดตั้งควรเทียบเงื่อนไขรับประกันของแต่ละยี่ห้อ และหลังติดตั้งควรจดหน่วยไฟทุกเดือน ถ้ายังไม่ได้ติดตั้ง อ่านเพิ่มได้ที่ติดแผงโซล่าเซลล์หันทิศไหน เอียงกี่องศา และไทม์ไลน์นโยบายโซลาร์รูฟท็อปไทย
แหล่งอ้างอิง
- Jordan, Wohlgemuth & Kurtz (NREL, 2012): Technology and Climate Trends in PV Module Degradation
- Deline et al. (NREL, 2022): PV Lifetime Project – 2021 NREL Annual Report
- HeatSpring: What’s the difference between a product and performance PV module warranty?
- ตารางผลผลิตในอนาคตคำนวณโดย DIYSOLARCELL จากอัตราการเสื่อมในงานวิจัยข้างต้น
ภาพประกอบในบทความนี้สร้างด้วย AI (Meta AI) ไม่ใช่ภาพถ่ายจริง